(KTSG Online) – Cú sốc năng lượng từ xung đột khu vực Trung Đông không chỉ “thổi giá” năng lượng còn trì hoãn lộ trình hạ lãi suất của Fed. Với độ mở kinh tế lớn, Việt Nam đang đối mặt với áp lực tỷ giá trong bối cảnh duy trì lãi suất thấp để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng cao.

Áp lực tỷ giá trong ‘cơn gió ngược’ giá dầu

Khi kịch bản cuộc chiến tại khu vực Trung Đông đang kéo dài hơn dự kiến ban đầu của các chuyên gia là từ 1-2 tuần, lo ngại về cuộc khủng hoảng năng lượng có thể kéo theo lạm phát toàn cầu đang dần hiện hữu và thể hiện ngay trên thị trường tiền tệ.

QUẢNG CÁO

Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed) trong cuộc họp mới đây quyết định giữ nguyên lãi suất, thậm chí đưa ra dự báo chỉ có một đợt hạ lãi suất trong năm 2026. Lý do thì quá rõ ràng, do cú sốc giá dầu bên cạnh tác động của rào cản thuế quan.

Quyết định của Fed không nằm ngoài dự đoán của thị trường trước đó, khi hầu hết đều tin rằng căng thẳng địa chính trị Trung Đông tiếp tục leo thang sẽ gây ra cú sốc về chi phí, dù đây là sự kiện rủi ro khó định lượng trước. Đồng đô la Mỹ bất ngờ khôi phục vai trò trú ẩn, thu hút dòng tiền giữa lúc giá vàng đua nhau giảm dù bất ổn địa chính trị gia tăng.

Fed đứng “quan sát” trong bối cảnh chỉ số DXY, đo lường sức mạnh đồng đô la Mỹ với rổ ngoại tệ mạnh khác, đã tăng vọt lên vượt mốc 100,5 điểm, trở về vùng điểm của cuối tháng 5-2025. Tính đến nay, chỉ số đã giảm về mốc 99,6 điểm, nhưng vẫn tăng gần 2% so với đầu tháng 3.

Điều đáng nói là khi giá đô la trên thế giới tăng trở lại, điều này đặt áp lực lớn vào những quốc gia có độ mở kinh tế cao như Việt Nam, tác động đến hai chiều tỷ giá và lạm phát, cũng như cơ chế tương tác bên trong giữa các biến số vĩ mô này.

Rủi ro khó đoán định

Tại Việt Nam, tỷ giá chào bán tại các ngân hàng thương mại xoay quanh mức 26.325, tăng so với mức 26.230 hồi cuối tháng 2. Con số này giảm đáng kể so với đầu tháng 2.

Trong tháng vừa qua, tỷ giá liên ngân hàng cũng đã có lúc tăng vọt lên mức 27.250 đồng/đô la, tương ứng mức tăng 3%. Sau đó tiếp đà đi xuống, rồi lên mức 27.150 trong tuần đầu tháng 3. Cho đến nay, tỷ giá nhìn chung vẫn xoay quanh vùng bình ổn. Ngược lại, tỷ giá trên thị trường tự do lại có nhiều pha đảo chiều lên xuống liên tục.

Theo nhóm phân tích Công ty chứng khoán MBS, áp lực lên tỷ giá trong năm 2026, không chỉ đến từ lo ngại việc DXY đảo chiều tăng trở lại, mà còn dự báo nhập khẩu tăng tốc từ Mỹ trong bối cảnh tiếp tục thu hẹp thăng dự thương mại. Số liệu hai tháng đầu năm cho thấy Việt Nam đã nhập siêu gần 3 tỉ đô la Mỹ, trái với xu hướng xuất siêu trước đó.

Theo đánh giá của nhóm phân tích công ty chứng khoán ACBS, việc giá dầu duy trì quanh 90 đô la/thùng đe dọa đẩy lạm phát của Mỹ và làm chậm lộ trình hạ lãi suất. Tuy nhiên, ACBS nghiêng về kịch bản Fed buộc phải cắt giảm lãi suất vẫn đang duy trì nhằm giảm chi phí vốn trong bối cảnh thị trường lao động suy yếu.

Tương tự, trong buổi trao đổi với báo chí gần đây, ông Suan Teck Kin, Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và Kinh tế toàn cầu, Ngân hàng UOB Singapore, cho rằng dự báo của định chế này hiện vẫn duy trì việc Fed vẫn sẽ tiếp tục giữ nguyên lãi suất trong ngắn hạn, trước khi thực hiện hai đợt cắt giảm 25 điểm cơ bản vào tháng 6 và quí 3-2026. Còn chỉ số DXY dự kiến đạt mức 99,1 cho quí 2-2026 và mức 96,7 điểm cho quí 4 năm nay.

Có thể nói câu chuyện hiện phức tạp hơn khi Fed không chỉ đối mặt với hàng rào thuế quan, mà còn yếu tố địa chính trị rất khó dự đoán. “Mặc dù xu hướng trung hạn của chúng tôi đối với đô la Mỹ vẫn nghiêng về giảm giá nhưng những diễn biến địa chính trị gần đây làm gia tăng mức độ bất định và có thể gây ra những đợt biến động tỷ giá bất thường”, ông Suan đánh giá.

Rủi ro lớn nhất là khả năng trì hoãn các đợt cắt giảm hoặc thậm chí khó có thể cắt giảm trong nửa cuối năm nếu giá năng lượng tăng mạnh và kéo dài do tác động lan tỏa từ xung đột Mỹ-Iran. Chi phí năng lượng cao sẽ khiến triển vọng lạm phát trở nên phức tạp hơn và có thể hạn chế khả năng nới lỏng chính sách của Fed theo kế hoạch.

Áp lực lên tỷ giá từ lo ngại lạm phát cũng đang lớn dần. Trong khi dự địa giảm thêm của tiền đồng được cho là không lớn, khi tỷ giá hiện tại đã tiến sát đến giới hạn dưới trong biên độ điều hành của NHNN. Dù vậy, đại diện UOB Singapore đánh giá trong trung hạn, triển vọng tiền đồng vẫn ổn định.

Nỗi lo giá dầu

Tính đến ngày 19-3, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục leo thang khi Iran không kích hạ tầng năng lượng trọng yếu của các quốc gia vùng Vịnh. Các bên bắt đầu nhắm đến các cơ sở hạ tầng dầu mỏ là khiến cho rủi ro đứt gãy nguồn cung ngày một trở nên hiện hữu, trong khi việc đứt gãy vận tải qua eo biển Hormuz. Giá dầu ngay lập tức vọt lên trên 110 đô la/thùng, trước đó đã từng chạm mốc 120 trong những ngày đầu chiến sự.

Ngay trong tối ngày 19-3, Chính phủ cũng tăng giá xăng RON 95-III (loại phổ biến) thêm 5.120 đồng, tương ứng lên 30.690 đồng mỗi lít, ở mức cao nhất kể từ tháng 7-2022, trong bối cảnh xung đột giữa Nga vầ Ukraine.

Kịch bản giá dầu tăng cao và giữ trong một thời gian dài đẩy nền kinh tế gặp nhiều kho khăn hơn. Trong kịch bản xung đột hiện nay kéo dài trở thành “cuộc chiến tiêu hao”, ông Michael Kokalari, Giám đốc phòng Phân tích kinh tê vĩ mô và Nghiên cứu thị trường, tập đoàn VinaCapital, cho rằng Việt Nam sẽ đối diện với ba thách thức lớn.

Thứ nhất là lạm phát có thể vượt 5%, đẩy lãi suất huy động 12 tháng lên trên ngưỡng 7–8%. Thứ hai, tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 1 điềm phần trăm do giá dầu duy trì ở mức cao. Thứ ba, xuất khẩu của Việt Nam có thể suy giảm đáng kể, nhiều khả năng kéo giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm trong tăng trưởng GDP.

Nhiều người hiện đang liên hệ và so sánh với giai đoạn 2022, thời điểm giá dầu tăng cao, lo ngại lạm phát toàn cầu, chính sách tiền tệ thế giới thắt chặt. Tuy nhiên, điểm tích cực hiện nay đối với Việt Nam là hệ thống ngân hàng hiện được đánh giá là có bộ đệm thanh khoản tốt hơn, cũng như thị trường trái phiếu doanh nghiệp hay bất động sản không còn áp lực như trước.