Tạo nền tảng bằng chính sách

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành động lực tăng trưởng mới, việc đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử (TMĐT) không chỉ là giải pháp hỗ trợ tiêu thụ trong ngắn hạn mà còn là trụ cột quan trọng để phát triển kinh tế số nông thôn.

Chủ trương này được cụ thể hóa bằng nhiều chính sách quan trọng của Chính phủ và các bộ, ngành. Ngày 21/7/2021, Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành Quyết định số 1034/QĐ-BTTTT phê duyệt kế hoạch hỗ trợ hộ sản xuất nông nghiệp tham gia sàn TMĐT. Đây là một trong những bước đi sớm nhằm hiện thực hóa Chương trình chuyển đổi số quốc gia và Chương trình phát triển kinh tế số – xã hội số.

Cùng với đó, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) và Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới cũng được tích hợp mạnh mẽ với TMĐT. Các sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên được ưu tiên hỗ trợ đưa lên các sàn lớn như Postmart.vn và Voso.vn, tạo kênh tiêu thụ bền vững.

Các bộ, ngành đã phối hợp triển khai nhiều hoạt động thiết thực: đào tạo kỹ năng số cho nông dân; hỗ trợ mở gian hàng, chụp ảnh, xây dựng nội dung; kết nối logistics; ứng dụng truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Đáng chú ý, mạng lưới bưu chính với hơn 13.000 điểm phục vụ trên toàn quốc đã trở thành “cánh tay nối dài” đưa nông sản từ vùng sâu, vùng xa đến tay người tiêu dùng.

Lãnh đạo các bộ, ngành nhiều lần khẳng định vai trò lâu dài của TMĐT trong nông nghiệp. Theo Bộ Thông tin và Truyền thông, việc đưa nông sản lên sàn không chỉ giúp giải quyết bài toán đầu ra mà còn góp phần tái cấu trúc chuỗi giá trị nông nghiệp theo hướng minh bạch, hiện đại.

Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trước đây là Bộ NN&PTNT) cho rằng TMĐT đang trở thành kênh xuất khẩu tiềm năng, đặc biệt trong bối cảnh nhiều thị trường yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng. Việc số hóa quy trình sản xuất – phân phối giúp nông sản Việt đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn quốc tế.

Tại các địa phương, nhiều mô hình triển khai hiệu quả đã được ghi nhận. Hà Nội, Bắc Giang, Sơn La, Hưng Yên… đều xây dựng kế hoạch riêng để hỗ trợ hợp tác xã, hộ nông dân tham gia TMĐT, gắn với phát triển nông nghiệp đô thị và nông thôn mới nâng cao.

Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương cho rằng ứng dụng công nghệ thông tin trong bán hàng (livestream) phổ biến trên thế giới. Trung Quốc đã rất thành công khi khai thác mạnh mẽ livestream bán hàng. Trong 5 năm tới, họ xác định tập trung ứng dụng công nghệ này để thúc đẩy tiêu thụ nông sản.

Để quản lý hoạt động livestream bán hàng tuân thủ đúng quy định pháp luật, bà Oanh cho biết, dự thảo luật Thương mại điện tử có điều khoản riêng quy định về livestream bán hàng. Khi luật được thông qua, các quy định rõ ràng này giúp các địa phương, bà con tổ chức bán hàng livestream đúng quy định, hiệu quả cao hơn.

Tác động đa chiều đến nông nghiệp

Chủ tịch T.Ư Hội Nông dân Việt Nam Lương Quốc Đoàn chia sẻ, tại Việt Nam đã có những nông dân, hợp tác xã rất thành công ứng dụng livestream bán hàng nhưng chưa thể nhân rộng để hình thức này trở nên phổ biến, quen thuộc.

Theo Bộ Thông tin và Truyền thông, đã có hơn 3,5 triệu hộ sản xuất nông nghiệp đã được đào tạo kỹ năng số và tiếp cận TMĐT; Khoảng 2,2 triệu hộ đã có gian hàng trên các sàn Postmart và Voso; Trên 60.000 sản phẩm nông sản, đặc sản địa phương được đưa lên sàn TMĐT…

Riêng trong các đợt cao điểm thu hoạch, TMĐT đã chứng minh hiệu quả rõ rệt. Ví dụ, vụ vải thiều Bắc Giang năm 2024–2025, hàng chục nghìn tấn vải được tiêu thụ qua các sàn trực tuyến, góp phần giữ giá ổn định ở mức 25.000–35.000 đồng/kg, cao hơn so với nhiều năm trước. Tương tự, nhãn Hưng Yên, xoài Sơn La, gạo ST25… đều ghi nhận doanh số tăng mạnh khi tham gia TMĐT.

Việc đưa nông sản lên sàn TMĐT đang tạo ra những chuyển biến rõ nét như rút ngắn chuỗi trung gian: Nông dân có thể bán trực tiếp cho người tiêu dùng, giảm phụ thuộc vào thương lái; Ổn định giá cả: Nhờ minh bạch thông tin và đa dạng kênh bán, hiện tượng “được mùa rớt giá” được hạn chế; Mở rộng thị trường: Nông sản có thể tiếp cận người tiêu dùng trên toàn quốc, thậm chí xuất khẩu qua TMĐT xuyên biên giới; Thúc đẩy chuyển đổi số: Nông dân từng bước làm quen với smartphone, thanh toán điện tử, quản lý đơn hàng, dữ liệu khách hàng.

Theo Thứ trưởng Bộ NN&MT Phùng Đức Tiến, TMĐT đã góp phần xây dựng thương hiệu nông sản. Nhiều sản phẩm sau khi lên sàn đã được chuẩn hóa bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, từ đó nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình này vẫn đối mặt với không ít khó khăn như khoảng cách số, một bộ phận nông dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, còn hạn chế kỹ năng công nghệ. Cùng với đó là hạ tầng logistics còn thiếu kho lạnh, vận chuyển nhanh khiến chi phí cao, khó đảm bảo chất lượng hàng tươi sống. Chuẩn hóa sản phẩm cũng là rào cản khi chất lượng chưa đồng đều, truy xuất nguồn gốc chưa đầy đủ…

Để phát huy hiệu quả, Chính phủ và các bộ, ngành đang triển khai nhiều giải pháp như: Đào tạo quy mô lớn, phổ cập kỹ năng số, kỹ năng kinh doanh online cho nông dân; Đầu tư hạ tầng logistics: Phát triển kho lạnh, trung tâm phân phối, hệ thống vận chuyển nông sản; Chuẩn hóa chất lượng, đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận tiêu chuẩn. Kết nối doanh nghiệp công nghệ, hình thành hệ sinh thái hỗ trợ từ sản xuất – chế biến – phân phối – tiêu thụ. Thúc đẩy TMĐT xuyên biên giới, đưa nông sản Việt lên các nền tảng quốc tế, tận dụng các hiệp định thương mại tự do…

Thực tiễn cho thấy, đưa nông sản lên sàn TMĐT không chỉ giúp giải quyết đầu ra mà còn góp phần tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, minh bạch và bền vững. Khi người nông dân trở thành “người bán hàng số”, họ không chỉ sản xuất mà còn chủ động tham gia vào chuỗi giá trị.

Đỗ Hương