(KTSG Online) – Các đơn vị vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa sẽ phải đáp ứng với những yêu cầu cao về tính minh bạch, quản trị rủi ro và tiêu chuẩn vận hành khi hoạt động tại Việt Nam.

Triển khai thận trọng, từng bước

VIXEX, LPEX, CAEX, TCEX và Công ty cổ phần tài sản số Việt Nam đã vượt qua vòng thẩm định hồ sơ thí điểm sàn tài sản mã hóa nhưng sẽ phải đáp ứng nhiều tiêu chí khác (vốn tối thiểu, chuẩn an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4, quản trị rủi ro) để được chính thức cấp phép.

QUẢNG CÁO

Trong giai đoạn các cơ quan quản lý tiến hành xem xét hồ sơ của 5 đơn vị, ông Tô Trần Hoà, Phó trưởng ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Uỷ ban chứng khoán Nhà nước – UBCKNN), khuyến nghị nhóm này phải liên tục nâng cấp công nghệ và chuẩn mực an toàn, cũng như tính minh bạch. Ban quản lý sẽ tập trung đánh giá năng lực vận hành thực tế của doanh nghiệp.

Một yêu cầu khác cũng được đặt ra là việc tách biệt giữa tài sản khách hàng và tài sản của sàn do đây là nền tảng bảo vệ nhà đầu tư trong mọi kịch bản, kể cả khi sàn ngừng hoạt động. Song song với đó, cơ quan quản lý cũng xây dựng các kịch bản ứng phó với rủi ro thị trường, bao gồm cơ chế cảnh báo sớm và cho phép nhà đầu tư chủ động xử lý tài sản trong những tình huống bất thường.

“Cơ quan quản lý đặc biệt chú trọng năng lực vận hành thực tế của doanh nghiệp, gồm hệ thống công nghệ, kinh nghiệm đội ngũ và mức độ minh bạch trong hoạt động. Đặc biệt yếu tố an ninh, an toàn phải được đặt lên hàng đầu, với hệ thống vận hành chuẩn ngay từ đầu”, ông Hòa nói tại một buổi đối thoại về thí điểm sàn giao dịch tài sản số.

Nói về thực tiễn đấu tranh với tội phạm liên quan đến tài sản mã hóa, Đại tá Hoàng Ngọc Bách – Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an), cho biết phần lớn các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản đều có yếu tố liên quan đến dòng tiền xuyên biên giới thông qua các nền tảng tài sản mã hóa. Tuy nhiên, hành lang pháp lý chưa đầy đủ khiến việc truy vết, thu giữ và xử lý các dòng tiền này còn nhiều hạn chế.

“Những quy định liên quan đến tài sản số hiện còn rất hạn chế nhưng nội hàm lại phức tạp, đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, phân loại và xây dựng khung quản lý phù hợp”, ông Bách nhận xét.

Một rủi ro khác cũng được đại diện A05 nhắc tới là nguy cơ rò rỉ dữ liệu cá nhân. Khi tham gia các nền tảng giao dịch, người dùng thường phải cung cấp nhiều thông tin nhạy cảm như số điện thoại, e-mail, tài khoản ngân hàng. Nếu không được quản lý chặt chẽ, các dữ liệu này có thể bị lợi dụng để thực hiện hành vi gian lận, giả mạo danh tính.

“Kẻ xấu sẽ sử dụng thông tin cá nhân bị lộ để lập tài khoản ngân hàng hoặc tài khoản giao dịch giả mạo, phục vụ hoạt động phạm tội. Trong khi đó, nhận thức của nhà đầu tư còn hạn chế, dễ trở thành mục tiêu của các hình thức lừa đảo”, đại diện A05 cảnh báo.

Từ thực tế trên, ông Nguyễn Lê Thành, sáng lập Verichains đánh giá yêu cầu an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 là “cao hơn so với chuẩn mực thông thường, nhưng cần thiết” vì rủi ro lớn nhất với sàn thường phát sinh từ hệ thống nội bộ, hoặc các điểm kết nối giữa môi trường blockchain với hạ tầng vận hành của sàn.

“An toàn hệ thống là một quá trình vận hành liên tục, đòi hỏi khả năng giám sát theo thời gian thực, kiểm thử định kỳ và phản ứng nhanh với sự cố”, ông Thành nói và cho rằng hệ thống nội bộ là nơi tài sản dịch chuyển, nên dễ thành mục tiêu tấn công.

Còn bà Nguyễn Ngọc Sơn Quỳnh, Trưởng ban chiến lược, MEXC Việt Nam, cho rằng các sàn nội địa cần đầu tư bài bản cho hệ thống từ đầu trong bối cảnh cộng đồng nhà đầu tư tài sản số/mã hóa yêu cầu rất cao về an toàn tài sản, bảo mật dữ liệu KYC, phòng chống rửa tiền (AML)…

Chuẩn bị cho “cuộc chơi” dài hạn

Để bảo vệ các thành viên tham gia thị trường tài sản mã hoá Việt Nam, Đại tá Hoàng Ngọc Bách khuyến nghị sớm hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến tài sản mã hóa, gồm các quy định xử phạt vi phạm hành chính nhằm bịt kín các “khoảng trống” đang bị lợi dụng.

Đồng thời, các tổ chức được cấp phép cần xây dựng hệ thống công nghệ đủ mạnh để phòng chống tấn công mạng, bảo vệ tài sản và dữ liệu khách hàng. Việc kiểm soát nguồn tiền đầu tư cũng cần được chú trọng nhằm ngăn chặn các dòng tiền bất hợp pháp.

“Hoạt động của các tổ chức tài chính luôn là mục tiêu của tội phạm mạng. Nếu hệ thống bị tấn công, thiệt hại không chỉ là tài sản mà còn là uy tín, rất khó khắc phục”, ông Bách cảnh báo.

Về phía UBCKNN, ông Tô Trần Hoà cho biết sẽ triển khai các chương trình đào tạo, phổ cập kiến thức cho nhà đầu tư, với sự phối hợp của nhiều đơn vị như Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước và Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VAB). Tất cả hướng tới việc nâng cao nhận thức của nhà đầu tư, khuyến khích họ tham gia các kênh hợp pháp.

Định hướng là vậy nhưng Tổng giám đốc TCEX Đoàn Mai Hạnh cho biết một vấn đề nan giản với các sàn giao dịch là thiếu hụt nhân sự có khả năng kết hợp giữa kiến thức tài chính và công nghệ blockchain. Trong khi đây là yêu cầu cốt lõi để đảm bảo sàn vận hành an toàn.

Thực tế, tại báo cáo thị trường việc làm blockchain Việt Nam 2025, Blockchain Work cho biết, toàn thế giới chỉ có khoảng 26.000 kỹ sư blockchain nhưng số vị trí tuyển dụng mở lên tới khoảng 440.000 – tức 17 doanh nghiệp cùng lúc cạnh tranh để tuyển 1 kỹ sư blockchain.

Hơn nữa, số lượng kỹ sư có kinh nghiệm làm việc khoảng 5–7 năm trong lĩnh vực này rất ít. Hai yếu tố này đang tạo sức ép lớn lên doanh nghiệp Việt Nam do phải cạnh tranh về nhân sự với doanh nghiệp quốc tế.

Để giải quyết vấn đề, đại diện TCEX cho biết đang tích cực xây dựng một hệ thống nhân sự lõi với hơn 50 người, chưa gồm đội ngũ chuyên gia hỗ trợ từ các cổ đông và đối tác trong lĩnh vực tài chính và công nghệ. Ngoài ra, đơn vị này cũng tìm nhân sự cho vị trí phát triển sản phẩm và vận hành hệ thống, với ưu tiên tuyển dụng nhân sự có kinh nghiệm tại các sàn giao dịch quốc tế hoặc định chế tài chính lớn.

Khác với TCEX, Binance mới đây đã công khai ý định tìm kiếm một lãnh đạo dày dạn kinh nghiệm để phát triển hệ sinh thái tại Việt Nam.

Tuy nhiên, trước những thách thức về nhân sự trong ngắn hạn, Blockchain Work khuyến nghị các đơn vị xây dựng kế hoạch thu hút, phát triển nhân sự với mô tả công việc rõ ràng và có tính chuyên môn hóa, thay vì yêu cầu ứng viên “biết tất cả”.

Theo đó, cần xác định rõ từng vai trò chuyên sâu (Smart Contract Dev, ZK Engineer, Compliance) và có kế hoạch thu hút nhân sự từng giai đoạn, phù hợp với đặc thù phát triển của doanh nghiệp. Thực tế, các đội Web3 hiệu quả thường tách rõ kỹ năng bắt buộc và kỹ năng ưu tiên để tránh kỳ vọng sai lệch.