Việc ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam thể hiện định hướng quản lý thận trọng, minh bạch, chú trọng kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân tham gia thị trường.

Theo Điều 46 và Điều 47 Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025, tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bằng công nghệ số trên môi trường điện tử. Tài sản số bao gồm tài sản ảo, tài sản mã hóa và tài sản số khác. Trong đó, tài sản ảo và tài sản mã hóa không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác theo quy định của pháp luật, qua đó phân định phạm vi quản lý đối với các loại tài sản này.

QUẢNG CÁO

Để kiểm soát rủi ro từ khâu phát hành, khoản 2 Điều 5 Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP quy định tài sản mã hóa phải được phát hành dựa trên tài sản cơ sở là tài sản thực, không bao gồm chứng khoán, tiền pháp định. Đồng thời, theo Điều 6 Nghị quyết này, tài sản mã hóa chỉ được chào bán, phát hành cho nhà đầu tư nước ngoài và chỉ được giao dịch giữa các nhà đầu tư nước ngoài thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được Bộ Tài chính cấp phép.

Nghị quyết quy định thời gian thực hiện thí điểm là 5 năm. Đối với nhà đầu tư trong nước đang sở hữu tài sản mã hóa, Điều 7 cho phép mở tài khoản tại tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được Bộ Tài chính cấp phép để lưu ký, mua, bán tài sản mã hóa tại Việt Nam theo quy định. Việc xác định phạm vi, đối tượng và điều kiện tham gia thị trường tạo cơ sở để cơ quan quản lý giám sát hoạt động giao dịch trong quá trình thí điểm.

Bên cạnh đó, điểm a khoản 1 Điều 48 Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 xác lập nội dung quản lý đối với việc tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác lập quyền sở hữu tài sản số. Các quy định này góp phần hình thành cơ sở pháp lý để quản lý hoạt động phát hành, giao dịch và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Song song với việc thiết lập khuôn khổ quản lý thị trường, pháp luật cũng từng bước hoàn thiện các quy định về nghĩa vụ thuế và giám sát dòng tiền liên quan đến giao dịch tài sản số.

Đáng chú ý, Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025 đã bổ sung thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số vào danh mục thu nhập chịu thuế tại điểm d khoản 10 Điều 3. Theo khoản 2 Điều 19 và khoản 2 Điều 27 của Luật, thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số của cá nhân cư trú và cá nhân không cư trú được xác định bằng giá chuyển nhượng nhân với thuế suất 0,1%.

Việc áp dụng thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng, tương tự phương pháp tính thuế đối với chuyển nhượng chứng khoán, góp phần xác lập cơ sở thực hiện nghĩa vụ thuế đối với hoạt động chuyển nhượng tài sản số, phục vụ công tác quản lý thuế và hạn chế nguy cơ thất thu ngân sách.

Để tăng cường giám sát giao dịch và thực hiện nghĩa vụ thuế, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP quy định trách nhiệm cụ thể của các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Theo điểm a khoản 2 Điều 15, các tổ chức này phải xác minh danh tính nhà đầu tư mở tài khoản; quản lý tách biệt tiền, tài sản mã hóa của khách hàng với tiền, tài sản mã hóa của tổ chức; giám sát hoạt động giao dịch, bảo vệ tài sản của khách hàng và thực hiện thu, nộp thuế theo quy định của pháp luật.

Đối với dòng tiền của nhà đầu tư nước ngoài, khoản 1 Điều 13 Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP quy định nhà đầu tư phải mở một tài khoản thanh toán chuyên dùng bằng Đồng Việt Nam tại ngân hàng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối tại Việt Nam để thực hiện các giao dịch thu, chi liên quan đến mua, bán tài sản mã hóa.

Theo khoản 6 Điều 13 Nghị quyết này, các lệnh chuyển tiền để thực hiện giao dịch mua, bán tài sản mã hóa tại Việt Nam của nhà đầu tư nước ngoài phải ghi rõ mục đích chuyển tiền, làm cơ sở để ngân hàng đối chiếu, kiểm tra và lưu giữ chứng từ. Quy định này góp phần tăng cường khả năng kiểm soát dòng tiền, phục vụ công tác giám sát giao dịch và phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật.

Cùng với việc xác lập các điều kiện tham gia thị trường và nghĩa vụ của các chủ thể, Nghị định số 284/2026/NĐ-CP quy định cụ thể mức phạt, hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm trong hoạt động tài sản mã hóa. Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định này, mức phạt tiền tối đa là 200 triệu đồng đối với tổ chức và 100 triệu đồng đối với cá nhân.

Trong đó, điểm a khoản 4 Điều 7 quy định phạt tiền từ 180 triệu đồng đến 200 triệu đồng đối với hành vi cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa khi chưa được cấp giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa.

Đối với hoạt động chào bán, phát hành tài sản mã hóa, điểm b khoản 5 Điều 6 Nghị định quy định biện pháp buộc hủy bỏ đợt chào bán, phát hành và hoàn trả toàn bộ số tiền thu được cho nhà đầu tư khi tổ chức phát hành thực hiện các hành vi vi phạm quy định tại các điểm a, b và c khoản 3 Điều này. Quy định này nhằm khắc phục hậu quả của các hành vi chào bán, phát hành không đáp ứng yêu cầu pháp luật.

Đối với các hành vi vi phạm quy định về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, điểm c khoản 9 Điều 13 Nghị định số 284/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 180 triệu đồng đến 200 triệu đồng đối với các hành vi như tổ chức, tham gia hoặc tạo điều kiện, trợ giúp thực hiện hành vi rửa tiền; thiết lập, duy trì quan hệ kinh doanh với ngân hàng vỏ bọc; trực tiếp hoặc gián tiếp cung cấp tiền, tài sản, nguồn lực kinh tế, dịch vụ tài chính cho tổ chức, cá nhân liên quan đến khủng bố, tài trợ khủng bố mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ngoài phạt tiền, theo điểm a khoản 10 Điều 13 Nghị định này, tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa thực hiện hành vi vi phạm quy định tại khoản 9 Điều 13 còn bị đình chỉ hoạt động cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa từ 1 đến 3 tháng.

Việc ban hành Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Thuế thu nhập cá nhân cùng các nghị quyết, nghị định liên quan đã từng bước hình thành khuôn khổ pháp lý cho hoạt động quản lý thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Các quy định này tạo cơ sở để tăng cường giám sát giao dịch, quản lý nghĩa vụ thuế, phòng ngừa và xử lý vi phạm, đồng thời góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân tham gia thị trường.

TS Phan Phương Nam

Đại học Luật TPHCM