(KTSG Online) – Việc làm chủ công nghệ sản xuất tàu cao tốc và hệ thống tín hiệu điều khiển đòi hỏi nền tảng công nghiệp lõi và phụ trợ phát triển, trong khi các quốc gia làm chủ công nghệ đường sắt tốc độ cao hầu như không chuyển giao công nghệ lõi… Tất cả tạo khó khăn không nhỏ trong việc triển khai dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam.

Thừa uỷ quyền Thủ tướng, trong báo cáo gửi Quốc hội về về chủ trương đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam, Bộ trưởng Xây dựng cho biết quá trình triển khai vẫn phát sinh nhiều khó khăn, nổi bật là ba vấn đề, gồm: xác định hình thức đầu tư; lựa chọn công nghệ, đối tác phù hợp; yêu cầu rút ngắn tiến độ để khởi công vào tháng 12-2026.

Về việc xác định hình thức đầu tư, Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho biết hiện dự án mới có Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, chưa đủ cơ sở để phân tích, đánh giá và lựa chọn các hình thức đầu tư khác ngoài phương án đầu tư công đã được Quốc hội thông qua.

QUẢNG CÁO

Thực hiện chỉ đạo của Thường trực Chính phủ, trên cơ sở Báo cáo nghiên cứu khả thi do tư vấn lập, Bộ Xây dựng sẽ rà soát kỹ lưỡng và trình Chính phủ xem xét, quyết định hình thức đầu tư phù hợp.

Về công nghệ và lựa chọn đối tác, các quốc gia làm chủ công nghệ đường sắt tốc độ cao hầu như không chuyển giao công nghệ lõi, công nghệ độc quyền, mà chủ yếu chuyển giao vận hành, bảo trì và đào tạo nhân lực. Trong khi đó, việc làm chủ công nghệ sản xuất tàu cao tốc và hệ thống tín hiệu điều khiển đòi hỏi chi phí rất lớn, cần nền tảng công nghiệp lõi và công nghiệp phụ trợ phát triển.

Trong bối cảnh đây là dự án hạ tầng có quy mô lớn nhất từ trước đến nay, mức độ phức tạp cao, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh và hội nhập quốc tế, Bộ trưởng Xây dựng cho rằng việc lựa chọn công nghệ, đối tác phải được cân nhắc kỹ lưỡng trên nhiều khía cạnh, từ kỹ thuật, kinh tế đến chính trị, đối ngoại và an ninh – quốc phòng.

Theo Nghị định số 123/2025, việc lập Dự án được thực hiện thông qua Báo cáo nghiên cứu khả thi do tư vấn lập, trong đó Báo cáo giữa kỳ là bước bắt buộc, có vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương án công nghệ. Trên cơ sở ý kiến của Hội đồng thẩm định Nhà nước, Thủ tướng sẽ xem xét, quyết định.

Hiện tư vấn hỗ trợ quản lý Dự án đang triển khai thủ tục lựa chọn tư vấn lập Dự án. Các nội dung liên quan đã được Bộ Xây dựng báo cáo, Thường trực Chính phủ đã có chỉ đạo báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Về việc rút ngắn tiến độ để khởi công dự án vào tháng 12-2026 theo Nghị quyết số 106 của Chính phủ, Bộ trưởng Xây dựng đánh giá là rất khó khăn, thách thức và chưa có tiền lệ.

Đáng lưu tâm, dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam có quy mô đặc biệt lớn, lần đầu triển khai tại Việt Nam, thời gian lập Báo cáo nghiên cứu khả thi (bao gồm thiết kế FEED thay cho thiết kế cơ sở) dự kiến từ 30 đến 48 tháng. Do đó, Bộ Xây dựng cho biết sau khi lựa chọn được tư vấn, sẽ tiếp tục rà soát, xây dựng tiến độ chi tiết bảo đảm tính khả thi.