Sau ngày 28/2/2026, thị trường xăng dầu thế giới chịu cú sốc lớn khi xung đột quân sự giữa Mỹ với Iran bùng phát, làm gia tăng lo ngại về nguồn cung dầu thô toàn cầu, đặc biệt là nguy cơ gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz. Khi đó, giá dầu thế giới tăng vọt, kéo theo áp lực lớn đối với giá xăng dầu trong nước. Kỳ điều hành đầu tháng 3 ghi nhận giá các mặt hàng xăng dầu tăng mạnh, tạo sức ép rất lớn đối với sản xuất, kinh doanh, vận tải, tiêu dùng và tâm lý thị trường.

Trước tình huống đó, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ngay lập tức có các phản ứng kịp thời. Ngay trong những ngày đầu khi xung đột Trung Đông diễn biến phức tạp, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo triển khai các giải pháp cấp bách nhằm bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng trong nước, không để xảy ra thiếu hụt, đứt gãy nguồn hàng tại Nghị quyết số 36/NQ-CP ngày 6/3/2026.

Với các quyết sách trong Nghị quyết 36, không chỉ dừng ở yêu cầu bảo đảm nguồn cung, Chính phủ còn cho phép Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và các đơn vị thành viên được chủ động hơn trong mua bán, xuất nhập khẩu dầu thô và nguyên liệu sản xuất xăng dầu. Cùng với đó, các bộ, ngành được giao theo dõi sát diễn biến thị trường, chủ động kịch bản điều hành, phối hợp chặt chẽ giữa chính sách giá, chính sách thuế, công cụ bình ổn và kiểm soát thị trường. Tinh thần xuyên suốt là không để thiếu xăng dầu, không để giá cả tăng sốc, không để đầu cơ, găm hàng, trục lợi trong lúc khó khăn.

Một quyết sách rất quan trọng nữa là Nghị quyết số 69/NQ-CP ngày 27/3/2026 triển khai thực hiện chi tạm ứng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025. Theo đó, Chính phủ đã quyết định tạm ứng 8.000 tỷ đồng từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025 cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Đây là giải pháp mạnh mẽ, thể hiện sự chủ động của Chính phủ trong việc tạo thêm dư địa điều hành, giúp liên Bộ Công Thương – Tài chính có công cụ can thiệp khi giá thế giới biến động bất thường, góp phần ổn định thị trường và kiểm soát lạm phát.

Thực tế các kỳ điều hành sau đó cho thấy công cụ này đã phát huy tác dụng. Trong giai đoạn giá thế giới tăng mạnh, Quỹ Bình ổn được sử dụng để giảm bớt mức tăng của giá bán lẻ trong nước. Nhờ sự phối hợp giữa điều hành giá, bảo đảm nguồn cung và kiểm soát thị trường, đến kỳ điều hành ngày 25/6, giá xăng E10RON95-III đã giảm còn 19.916 đồng/lít, thấp hơn đáng kể so với mặt bằng giá trong những thời điểm căng thẳng trước đó. Giá dầu tuy vẫn cao hơn một chút so với trước chiến sự nhưng đã không còn ở trạng thái tăng nóng, bất thường.

Kết quả này càng có ý nghĩa nếu đặt trong so sánh khu vực. Theo thông tin của Bộ Công Thương, tại thời điểm ngày 25/6/2026, giá xăng tại Việt Nam ở mức thấp hơn đáng kể so với nhiều nước lân cận. Cụ thể, về giá xăng: Thái Lan là 31.416 VNĐ/lít; Campuchia: 28.445 VNĐ/lít; Lào: 36.228 VNĐ/lít; Trung Quốc: 32.268 VNĐ/lít và Việt Nam là 19.916 VNĐ/lít. Về giá dầu, Thái Lan là 30.324 VNĐ/lít; Campuchia: 27.791 VNĐ/lít; Lào: 30.048 VNĐ/lít; Trung Quốc 29.251 VNĐ/lít và Việt Nam: 21.866 VNĐ/lít.

Điều này cho thấy nỗ lực rất lớn trong điều hành của Chính phủ, nhất là khi Việt Nam là nền kinh tế có độ mở cao, chịu tác động trực tiếp từ biến động năng lượng thế giới.

Điều đáng nói là các giải pháp của Chính phủ không chỉ mang tính tình thế. Cùng với xử lý cú sốc từ xung đột Trung Đông, Chính phủ còn thúc đẩy các chính sách dài hơi nhằm tăng tính chủ động của thị trường xăng dầu trong nước. Việc triển khai xăng sinh học E10, ban hành Nghị quyết số 29/2026/NQ-CP công bố giá cơ sở đối với xăng E10RON95-III và tháo gỡ các vướng mắc về pha chế, phối trộn loại xăng này là một bước đi quan trọng. Chính sách này không chỉ góp phần đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào xăng khoáng truyền thống, mà còn phù hợp với định hướng chuyển đổi xanh, giảm phát thải và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực trong nước.

Có thể thấy, trong một thời gian ngắn, Chính phủ đã phải xử lý đồng thời nhiều bài toán khó: Ứng phó với biến động địa chính trị, bảo đảm an ninh năng lượng, kiểm soát lạm phát, giữ ổn định thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp, bảo vệ người tiêu dùng và thúc đẩy lộ trình nhiên liệu sinh học. Đây là nỗ lực điều hành rất lớn, đòi hỏi sự chỉ đạo sát sao, quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Cần sự chia sẻ từ người dân và doanh nghiệp

Từ câu chuyện giá xăng dầu, có thể thấy rõ một thông điệp lớn hơn: Trong thời điểm khó khăn, Chính phủ luôn nỗ lực cao nhất để giảm tác động bất lợi tới người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, ổn định thị trường không thể chỉ là nỗ lực một chiều mà người dân và doanh nghiệp cũng cần chia sẻ với Chính phủ.

Khi giá xăng dầu thế giới biến động bất thường, việc điều chỉnh giá trong nước là điều khó tránh khỏi. Sự bình tĩnh, không tích trữ, không lan truyền thông tin thất thiệt, sử dụng nhiên liệu tiết kiệm và ủng hộ các chính sách điều hành là cách thiết thực để người dân cùng đồng hành với Chính phủ giữ ổn định thị trường.

Nhưng ở chiều ngược lại, khi giá xăng dầu đã hạ nhiệt, trách nhiệm chia sẻ cũng phải được thể hiện từ phía doanh nghiệp, nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Thời gian qua, không ít mặt hàng, dịch vụ từng lấy lý do xăng dầu tăng để điều chỉnh giá bán, tăng cước vận tải, tăng phí giao hàng, tăng chi phí logistics hoặc nâng giá dịch vụ. Khi đầu vào xăng dầu tăng, việc tính toán lại chi phí là có thể chia sẻ. Nhưng khi giá xăng đã giảm mạnh, thậm chí thấp hơn trước thời điểm xảy ra chiến sự, thì các mức giá từng tăng vì xăng dầu cũng cần được rà soát để điều chỉnh giảm tương ứng.

Không thể có chuyện khi xăng dầu tăng thì giá hàng hóa, dịch vụ lập tức tăng theo, nhưng khi xăng dầu giảm thì giá bán vẫn neo ở mức cao. Càng không thể lợi dụng biến động thị trường để “tát nước theo mưa”, đẩy chi phí cuối cùng về phía người tiêu dùng. Việc giảm giá, giảm cước, điều chỉnh phụ phí không chỉ là chia sẻ với người tiêu dùng mà còn là cách doanh nghiệp xây dựng uy tín, giữ khách hàng và đóng góp vào ổn định kinh tế vĩ mô.

Giá xăng dầu hạ nhiệt là tín hiệu tích cực, nhưng cũng là phép thử về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và sự minh bạch của thị trường. Chính phủ đã nỗ lực rất lớn để bảo đảm không thiếu xăng dầu trong mọi hoàn cảnh, nỗ lực để giảm áp lực cho nền kinh tế. Người dân đã chia sẻ trong những thời điểm khó khăn. Giờ đây, khi điều kiện đầu vào đã thuận lợi hơn, các mặt hàng, dịch vụ từng tăng theo giá xăng dầu cần có trách nhiệm điều chỉnh trở lại ở mức hợp lý. Đây cũng là trách nhiệm của người dân, của doanh nghiệp với cộng đồng vì một nền kinh tế ổn định và phát triển.

Anh Thơ